Een handleiding voor de peer learning facilitator in teamontwikkeling

De vergadering is al twintig minuten bezig. Iedereen heeft iets gezegd, maar niemand heeft echt iets gezegd. Daan, Developer in het team, kijkt om zich heen en denkt dat het anders kan. Hij weet alleen nog niet hoe. Peer learning facilitatie gaat precies hierover. Het draait om de vraag hoe je leren verankert in de dagelijkse praktijk van een team. Een extern programma of een nieuwe tool is daarvoor niet nodig.

Wat is peer learning?

Peer learning is leren van en met collega’s op hetzelfde niveau. Deelnemers brengen hun eigen ervaringen in en doen daar samen iets mee, zonder docent voor de klas. In teamontwikkeling werkt het goed omdat de context gedeeld is. Je leert van iemand die dezelfde organisatie kent en dezelfde problemen heeft meegemaakt. Bovendien spreekt diegene jouw taal. Die betrokkenheid bereik je nooit met een eenrichtingslezing.

Wat doet een peer learning facilitator?

Een peer learning facilitator begeleidt het leerproces van een groep vanuit een positie van nabijheid. Hij maakt zelf deel uit van dezelfde organisatie of hetzelfde team, in plaats van dat hij als externe expert wordt ingebracht.

Daan besluit het te proberen. Hij organiseert maandelijkse intervisiesessies voor zijn collega’s rond technische besluitvorming. Hij brengt een structuur mee en de bereidheid om de ruimte open te houden. Pasklare antwoorden heeft hij daarvoor niet nodig. Zijn collega’s praten vrijer dan in formele overleggen, juist omdat Daan dezelfde uitdagingen kent als zij.

Dat is het verschil met een externe facilitator. Een buitenstaander brengt soms nuttige afstand. Een peer weet daarentegen welke gesprekken al gevoerd zijn en begrijpt de cultuur van binnenuit. Die context maakt echte gesprekken makkelijker. Pas wel op voor de dubbele rol, want je bent deelnemer én begeleider tegelijk.

De taken van een peer learning facilitator

Elke sessie begint met voorbereiding. Wie zijn de deelnemers en wat speelt er bij hen? Welke groepsdynamiek verwacht je? Pas dan kies je een methode. Intervisie, collegiale consultatie, World Café of gestructureerde reflectie na een Sprint. De keuze hangt af van wat de groep op dat moment nodig heeft.

Daan merkt al snel dat de voorbereiding niet het moeilijkste deel is. Tijdens de sessie bewaakt hij de ruimte zodat iedereen aan het woord komt. Tegelijk benoemt hij patronen die de groep zelf niet ziet. En hij vraagt door als het gesprek dreigt oppervlakkig te blijven, om te verkennen wat er onder de oppervlakte zit. De leiding pakken is daarbij nooit het doel.

De rol van een facilitator in leeromgevingen

Faciliteren betekent letterlijk “gemakkelijker maken”. In een leeromgeving schep je als facilitator de voorwaarden waardoor mensen tot leren komen, zonder zelf de inhoud aan te reiken. Een goede facilitator stelt vragen die gesprekken openen en zorgt voor psychologische veiligheid. Daarbij houdt hij het doel van de sessie in beeld. Zonder die veiligheid worden de interessante observaties nooit hardop uitgesproken.

Vier typen facilitators

Er zijn vier typen:

1. De inhoudsfacilitator combineert expertise met procesbegeleiding, maar loopt het risico de groep te overvleugelen.
2. De procesfacilitator is inhoudelijk neutraal, sterk in conflicterende situaties maar soms te los van de context.
3. De adaptieve facilitator schakelt tussen beide, wat hoge contextsensitiviteit vraagt.
4. De peer facilitator put bewust uit nabijheid. Hij is geloofwaardig als ervaringsdeskundige en daardoor laagdrempelig voor de groep. Ook ziet hij blinde vlekken die een buitenstaander mist. Voor teamontwikkeling is dit vaak het meest effectieve type, juist omdat de context gedeeld is.

Kwalificaties en vaardigheden

Er is geen certificaat dat je tot peer learning facilitator maakt. Wat telt is oprechte nieuwsgierigheid naar andere perspectieven. Daarnaast moet je je eigen mening tijdelijk opzij kunnen zetten. Comfortabel zijn met niet-weten hoort er ook bij, en dat is ongemakkelijker dan het klinkt. Een goede facilitator heeft namelijk niet altijd een antwoord klaar. Voor mensen die gewend zijn als expert gezien te worden, voelt dat in het begin als verlies. In de praktijk verrijkt het juist hun rol.

Vaardigheidstechnisch gaat het om actief luisteren, vragen stellen die openen, samenvatten zonder te interpreteren en groepsdynamiek tijdig benoemen. De meeste peer facilitators ontwikkelen zich het meest door te doen. Reflecteren op elke sessie en bijstellen waar nodig maakt dat leerproces compleet.

Wat de praktijk leert

UCLA experimenteerde met peer-geleide studiegroepen. Uit de resultaten bleek dat studenten structureel beter presteerden op tentamens, dat kwam doordat in de peer-geleide studiegroepen er andere vragen werden gesteld.  Tegenover een medestudent toegeven dat je iets niet begrijpt is makkelijker dan tegenover een docent, daardoor wordt het gesprek productiever. De resultaten waren dus niet beter door, zoals je zou verwachten, betere uitleg van de peer facilitators (CIRTL, n.d.).  De University of Sydney zag hetzelfde bij professionele ontwikkelingsprogramma’s. Opvallend genoeg leerden de facilitators zelf daar het meest.

In Agile teams werkt het niet anders. Teams die structureel reflectiemomenten houden met een interne facilitator, ontwikkelen een leerreflex. Retrospectives worden minder een verplicht ritueel en meer een instrument dat het team zelf hanteert.

Peer learning facilitatie als teaminvestering

Daan kijkt drie maanden later terug op zijn eerste intervisiesessies. Het ging niet altijd soepel. Maar zijn team stelt nu andere vragen dan voorheen, ook buiten de sessies.

Dit kun je in je eigen context ook doen. De Scrum Master die leert faciliteren in plaats van sturen. De Product Owner die intervisie organiseert rond stakeholdermanagement. Het teamlid dat na elk project een kennisdeling begeleidt. Het zijn kleine stappen, maar teams die dit doen worden structureel beter. Van “ik breng de antwoorden” naar “ik creëer de ruimte zodat de groep haar eigen antwoorden vindt”. Wie die verschuiving maakt, verandert zijn eigen rol. Belangrijker nog is dat hij verandert hoe zijn team leert.

Wil je peer learning facilitatie in jouw team opzetten of heb je vragen na het lezen van dit artikel? Onze consultants denken graag met je mee via 020 2614 195 of info@agilescrumgroup.nl.

Bronnen:

Center for the Integration of Research, Teaching, and Learning. (n.d.). Introduction to PEERS. University of California, Los Angeles. https://cirtl.ceils.ucla.edu/peers/introduction-to-peers/

Ook interessant:

• AI facilitator: wat is de rol van AI in faciliteren? (+4 prompts)
• Vergadering organiseren: 5 stappen die werken
• Zo gebruik je AI effectief voor de Scrum Retrospective