020 2614 195
slim
samen
werken

LEGO® Serious Play, hoe faciliteer ik hiermee?

Afbeelding van een team dat aan het bouwen is met Lego blokken

In deze blog:

Een teamleider schuift een bak LEGO® blokjes over tafel. Zestien consultants kijken elkaar aan. Niemand pakt iets. Dan zegt iemand hardop wat iedereen denkt: “Serieus? Zijn we volwassen mensen hier toch of niet?” Toch gaan we het vandaag hebben over hoe LEGO® Serious Play je vergaderingen vele malen effectiever kunnen maken.

Twee uur nadat de teamleider de LEGO® blokjes op tafel heeft gezet staan er overal bouwwerken. Op de ene tafel een brug met een gat erin, op de andere een toren zonder fundament en ergens een wegennet waar alle wegen samenkomen bij één persoon. De teamleider vraagt wat het betekent. En dan gebeurt er iets wat in twee jaar vergaderen nooit was gelukt. Mensen zeggen wat ze écht denken.

Dat is de LEGO® SERIOUS PLAY® methodologie in een notendop. Het is meer dan een speelse warming-up. Het is een methode die iets doet wat in normale vergaderingen structureel niet lukt. Ze krijgt iedereen aan het woord, ook de mensen die normaal zwijgen. Praten is nu eenmaal een ongelijk speelveld.

Wat is de LEGO® SERIOUS PLAY® methodologie?

De LEGO® SERIOUS PLAY® methodologie is in de jaren negentig ontwikkeld bij LEGO®, oorspronkelijk voor strategiesessies in het bedrijfsleven. De grondgedachte is simpel. De hand weet wat het hoofd nog niet weet. Door iets te bouwen activeer je andere cognitieve processen dan bij praten of schrijven. Het resultaat is denken dat concreter en beeldender uitvalt. En vaak ook eerlijker, omdat je niet eerst hoeft te beslissen of iets de moeite waard is om te zeggen. Je bouwt gewoon.

Elke deelnemer bouwt altijd zelf, niet als groep en niet als duo. En elk bouwwerk wordt toegelicht. Je vertelt wat je hebt gebouwd en wat het betekent. Dat is de kern van de methode.

Hoe faciliteer je een LEGO® SERIOUS PLAY® sessie?

Een LEGO® SERIOUS PLAY® sessie volgt altijd dezelfde basisstructuur, ongeacht het onderwerp of de groepsgrootte.

Skills building, altijd als eerste

Je begint met een warming-up. Deelnemers bouwen iets eenvoudigs en lichten dat toe. Een huisje bijvoorbeeld, of hun favoriete vakantie. Dit traint het basisprincipe van iets bouwen en daarover vertellen, en verlaagt de drempel voor wat daarna komt. Mensen die zeggen “ik ben niet creatief” ontdekken hier al dat het helemaal niet om creativiteit gaat.

Het individuele model

Deelnemers krijgen vervolgens een vraag en bouwen daar een model bij. Die vraag bepaal jij als facilitator, en die keuze is bepalend. Een goede vraag is open en uitdagend, en niet te letterlijk. “Bouw jouw rol in dit team” werkt beter dan “bouw iets wat jouw werk weergeeft.” Je geeft bewust weinig uitleg, omdat het echte denken juist in de ruimte voor interpretatie plaatsvindt.

Toelichting en betekenis geven

Daarna wordt elk model gepresenteerd. Het wordt niet beoordeeld of vergeleken, alleen toegelicht. De facilitator vraagt door. Wat doet deze figuur? Wat betekent dit blok? Wat zou er anders zijn als dit er niet stond? Dit is waar het gesprek begint dat in reguliere meetings zelden gevoerd wordt.

Shared model

Na het bouwen van de individuele modellen worden de belangrijkste elementen gecombineerd in een gedeeld model. Dat vertaalt de persoonlijke beelden naar een gezamenlijke richting of strategie. Het model werkt als een tastbare ‘bron van waarheid’. De groep gebruikt het om consensus te bereiken en om complexe vraagstukken zichtbaar te maken. Ook helpt het de samenwerking te verbeteren.

Wat maakt de LEGO® SERIOUS PLAY® methodologie anders?

De kracht zit niet in de LEGO® elementen zelf. Ze zijn slechts het medium. De boodschap zit ergens anders. Wat de methode onderscheidt is het principe van 100% participatie. Iedereen bouwt en iedereen licht toe. Zo heeft iedereen een plek in het gesprek. Er is geen optie om achterover te leunen.

Dat klinkt eenvoudig, maar het is ingrijpend. Woorden creëren namelijk een ongelijk speelveld. Wie zich verbaal zeker voelt, pakt de ruimte. Wie dat niet doet, houdt zich op de vlakte. De LEGO® SERIOUS PLAY® methodologie neutraliseert dat mechanisme niet volledig, maar ze haalt wel de drempel weg. Je hoeft niet te beslissen of jouw mening de moeite waard is om uit te spreken. Je bouwt wat je wilt, en daarna praten we over wat je gebouwd hebt.

Ik denk nog vaak aan een sessie bij een middelgroot adviesbureau, een jaar of twee geleden. Aan tafel zat Thomas, al drie jaar in het team en iemand die je zelden hoorde. In vergaderingen leunde hij achterover, knikte af en toe, maar nam nooit het woord. Zijn teamleider had me vooraf ingefluisterd: “Die krijg jij ook niet aan het praten, Steven.”

Thomas bouwde een eiland. Één groen blokje, omringd door blauwe stenen. Geen bruggen. Toen ik vroeg wat het betekende, keek hij even naar zijn model en zei: “Ik doe gewoon mijn werk. Maar ik heb al heel lang het gevoel dat niemand weet wat ik eigenlijk doe. Of er iets om geeft.” Hij zei het rustig, zonder verwijt. De teamleider, die naast hem zat, staarde naar het eiland. Hij zei niets. Maar na de sessie liep hij als eerste op Thomas af.

Wat vraagt het van jou als facilitator?

Faciliteren met de LEGO® SERIOUS PLAY® methodologie vraagt andere vaardigheden van een facilitator dan het begeleiden van een reguliere werksessie. Je bent minder sturend en meer een gids. Jouw werk zit in het formuleren van scherpe vragen en het bewaken van het proces. Je vraagt door op de modellen, zonder de interpretatie van de bouwer over te nemen.

Dat laatste is het moeilijkste. Als iemand een chaotisch model bouwt en zegt “dit staat voor rust”, is de verleiding groot om te zeggen “maar het ziet er helemaal niet rustig uit.” Doe dat niet. Het model is van de bouwer. Jouw taak is doorvragen. Het duiden laat je aan hem.

Nog een praktische tip. Zorg voor voldoende LEGO® elementen in verschillende vormen en kleuren en geef iedereen evenveel materiaal. Houd in het begin ook de tijdsdruk laag. Mensen worden zenuwachtig van een lege tafel en een open opdracht. Geef ze de ruimte om te ontdekken dat ze het wél kunnen.

Meer informatie over Facilitator training

Wanneer werkt het, en wanneer niet?

De LEGO® SERIOUS PLAY® methodologie werkt goed bij vraagstukken die abstract of beladen zijn. Denk aan identiteit, cultuur, strategie, verandering en teamdynamiek. Het gaat om vraagstukken waarbij mensen zich in normale gesprekken afvragen of hun perspectief wel welkom is, en dus maar zwijgen.

Het werkt minder goed als het resultaat een concreet besluit moet zijn. Ook als de groep geen basisveiligheid heeft, of als jij als facilitator nog onvoldoende thuis bent in de methode, levert het weinig op. Een slecht gestelde vraag leidt ook met LEGO® elementen tot een oppervlakkig gesprek. De methode versterkt wat je er als facilitator inlegt.

Zet het in als serieuze methode en niet als entertainment. Wat mensen bouwen, zegt meer dan wat ze in een vergadering zouden zeggen. En het gesprek daarna is precies wat je wilde hebben.

Wil je LEGO® SERIOUS PLAY® in jouw team inzetten of heb je een vraag na het lezen van dit artikel? Onze consultants denken graag met je mee via 020 2614 195 of info@agilescrumgroup.nl.

LEGO®, SERIOUS PLAY®, IMAGINOPEDIA, het Minifiguur en de Brick and Knob-configuraties zijn handelsmerken van de LEGO Groep, die deze publicatie niet sponsort, autoriseert of onderschrijft.

Ook interessant:

Over de auteur: Steven van den Brink

Steven is Managing Partner bij Agile Scrum Group. Vanuit een achtergrond in Lean en Agile bij ABN AMRO helpt hij organisaties met duurzame Agile transformaties, van strategie tot uitvoering. Hij kijkt scherp naar de context, luistert goed en past zijn aanpak daar pragmatisch op aan. Als Steven niet aan het werk is, coacht hij het hockeyteam van zijn dochter, trekt hij de natuur in op zijn mountainbike of kookt hij uitgebreid voor vrienden en familie.